độc đoán
Định nghĩa
- Tính từ:
- Có tính chất tự mình quyết định mọi việc theo ý mình mà không cần xem xét, tham khảo ý kiến của người khác: Chỉ lối hành xử hoặc ra quyết định một cách chuyên quyền, dựa trên ý chí cá nhân.
- Cố chấp, bảo thủ, cho rằng chỉ có mình là đúng: Thể hiện thái độ không chịu lắng nghe, không thừa nhận quan điểm hay lý lẽ của bất kỳ ai.
Ví dụ sử dụng
- Tính từ:
- Ông giám đốc đó rất độc đoán, mọi quyết định đều do một mình ông ta đưa ra.
- Phong cách lãnh đạo độc đoán thường khiến nhân viên cảm thấy bị áp đặt và không được tôn trọng.
- Anh ấy có phần độc đoán trong tranh luận, không chịu tiếp thu ý kiến đóng góp của mọi người.
Các cách sử dụng nâng cao
- "tính độc đoán": dùng như một danh từ để chỉ đặc tính, bản chất độc đoán.
- Tính độc đoán của nhà cầm quyền đã dẫn đến nhiều quyết định sai lầm.
- "một cách độc đoán": cụm trạng từ, miêu tả cách thức hành động.
- Hội đồng quản trị đã bác bỏ đề án một cách độc đoán mà không cần thảo luận.
Biến thể và từ gần giống
- Độc tài (tính từ): có quyền lực tuyệt đối, thường cai trị bằng mệnh lệnh và sự cưỡng chế, phạm vi rộng hơn và thường dùng trong chính trị.
- Chuyên quyền (tính từ): tập trung quyền hành vào một mình, tự ý quyết định, rất gần nghĩa với "độc đoán".
- Bảo thủ (tính từ): khư khư giữ lấy cái cũ, không chịu thay đổi, có thể là một biểu hiện của sự độc đoán trong tư tưởng.
- Áp đặt (động từ): bắt người khác phải theo ý mình, thường là hành động cụ thể xuất phát từ thái độ độc đoán.
Từ đồng nghĩa
- Chuyên chế: dùng sức mạnh hoặc quyền lực để bắt người khác phải phục tùng.
- Tự ý: làm theo ý mình, không hỏi ý kiến người khác (nhấn mạnh hành động hơn là tính cách).
- Tự quyết: tự mình quyết định (có thể mang nghĩa trung lập hoặc tiêu cực tùy ngữ cảnh).
Thành ngữ liên quan
- "Độc đoán chuyên quyền": thành ngữ kết hợp, nhấn mạnh tính chất tiêu cực của việc tự ý ra quyết định và lạm dụng quyền lực.
- Một lãnh đạo độc đoán chuyên quyền khó lòng nhận được sự ủng hộ thực sự.
- "Cha chết không ai khóc, mẹ độc đoán con thưa": (Thành ngữ) Hàm ý chỉ sự độc đoán, khắc nghiệt sẽ khiến người xung quanh xa lánh, không còn tình cảm.